$ DOLAR → Alış: 5,31 / Satış: 5,33
€ EURO → Alış: 6,03 / Satış: 6,05

ALP KADINLARIMIZIN ÜRETİCİLİĞİ YÖNETİCİLİĞİ

Osman SİRKECİ
Osman SİRKECİ
  • 12.06.2016
  • 304 kez okundu

Konargöçer çetin yaşam koşullarının eğitip hazırladığı bu Alp tipindeki fedakâr, iffetli, saygın ve erkeğin sadık dostu olan kadın, bu özelliklerinin yanında erkekle bizzat savaşan, dövüşen, yarışan, güreş tutan, avcı, akıncı bir kahramandır. Orta Asya kültürlerinde yüzyıllar boyunca sözlü anlatımlarla veya sınırlı yazılı belgeler ile günümüze kadar ulaşan destan türü özgün edebi yapıtlarda kadın kendine özgü bir kahraman olarak anlatıldığı gibi bazen de erkeğin yanında ikincil pasif konumda anlatılmaktadır. Günümüz Türk toplumunun Ata Destanlarında kadın toplumsal yaşam koşullarına, işbölümü veya üretim tarzlarına göre farklı betimlemeler ve rolleri ile bazen olduğu gibi bazen de gelenek ve inanç biçimlenmelerine göre olması arzulandığı gibi betimlenmiş, tasvir edilmiştir.

Araştırmacıların birleştikleri ortak yorumlarında ise Ata Destanlarındaki Türk kadını konargöçer çetin ve zor yaşam koşullarında kurucudur, savaşçıdır, yöneticidir aynı zamanda üreticidir ve dahi annedir, Atadır. Ancak kadın insan topluluklarında tüm yeryüzünde farklı dönemlerde üretim ve işbölümü yapılanmalarına ve örgütlenme ölçeklerine göre de değişiklik gösteren roller üstlenmiştir. Sözlü aktarımlardan günümüzde yazılı metinlere dönüşmüş bulunan çok çeşitli kaynaklarda yer almakta olan kadının rolü bazen realitenin dile getirilmesi şeklinde görülürken bazen de daha eski devirlerden aktarıla gelen mistik içeriği ile verilmiş bazen de haki hale gelmiş inançsal-siyasal üstyapı kültüründe olması gereken, arzu edilen kadın profili olarak betimlenmiş olduğu anlaşılmaktadır.

Miladi 921 yılında çıktığı yolculuk izlenimlerini kaleme aldığı seyahatnamesinde Ibn-i Fadlan henüz İslam olmamış Itil-Volga Bulgaristan’ındaki Oğuz boylarında kadınların yeri ve öneminin şaşırtıcı bir durumda olduğunu hayret ederek yazmaktadır. Fadlan’ın notlarına göre erkek misafirlerin olduğu ortamlarda Türk hatun hükümdarın yanında oturmaktadır. Oğuz boyu kadınları yerli ve yabancı erkeklerden kaçmazlar. Aynı şekilde, kadın, vücudunun hiçbir yerini insanlardan gizlemez. Bununla beraber, herhangi bir şekilde zina etmezler (Fadlan, 1939).

  1. Kaya’ya göre eski Türk toplumlarında kadının konumu özellikle atlı-göçebe kültürün etkili olduğu Türklerde özellikle henüz büyük merkezi devlet yapılanmalarının teşkilatlanmadığı süreçlerde kadın erkekle hem yönetim hem hukuk açısından eşit statüde yer almaktadır. Fakat İslamiyet’in kabulünden sonra Arap, Fars ve Bizans kültürlerinin etkisiyle Türklerde kadın daha pasif bir konuma itilmektedir (Kaya, 2002: 49-50).

MİTOLOJİDE TÜRK KADINI

İslam’ı kabul etmeden önce Türk mitolojisinde zengin tanrı betimlemelerine rastlanmaktadır. Türk boylarının aynı zamanda bölge komşu toplulukların inanç kültürlerinden de etkilendikleri görülmektedir. Babası Teoman tarafından Yüeçiler’e rehin olarak verilen Mete Han hakkında Çinlilerin inançlarını benimsediği iddia edilmişse de kendi hükümdarlığı döneminde Gök Tanrı inancının hükümdarlık inancı olarak benimsendiği yazılmaktadır.

Kadının kültürel yerinin anlaşılması bakımından kâinatın ve yaşamın yaratılışının kudretine sahip olan Ak Ana: Ülgen ülkesine sonsuz sulardan gelerek “Yaratma” emrini veren tanrıçadır. Eski Türk inancına göre “Han ile Katun” gök ve yerin evlatlarıdır. Kadının yeri ise güncel konuşma dilinde sıkça söylendiği gibi yedinci kat göktür..(

ALP KADIN; MÜCADELECİ, YARATICI VE YÖNETİCİ

AK KAĞAN Destanı’ndaki Alp kadın tipi kadınlar hayatın içinde, olayların odak noktasında yeri geldiğinde savaşçılar olarak yer almaktadırlar. Bu kadın savaşçılar mücadeleci ve korkusuzdur. Kadınlar da erkekler gibi ata biner ve savaşır. Bu kadın betimlemeleri, kadınların kahramanlığının, çevikliğinin ve fedakârlık ruhunun bazen erkeklerden de üstün olabileceğini gösterir. Türk kültüründe kutsal ve önemli haklar “ana hakkı” olarak bilinmektedir. Bu analık hakkı tanımı kutsal “Tanrı Hakkı” ile eş değerdir. Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, İskitler gibi Orta Asya Türk devletlerinde kadın önemli hak ve yetkilere sahiptir. İskit kadınları erkekleri gibi savaşçı ve asker olarak yetiştirilirdi. İskitli kadınlar erkekleriyle birlikte omuz omuza savaşırlardı.

Bu kahramanlık içerikli destanımsı anlatımlarda bazen kadın rakibiyle karşılaşacak Alp erkeğin mağlubiyet ve korku duyguları dile getirilirken rakibi Alp kadın savaşçının ise kararlılığından ve kendisine güveni dile getirilir, korku ve tereddütten hiç bahsedilmez. Yüzyıllarca dilden dile aktarılarak günümüze kadar ulaşan bu anlatımlar hiç sansüre uğratılmadan ve dahi yadırganmadan revize edilmeden günümüze kadar ulaşmıştır.

ATA DESTANLARINDA ÖRNEK LİDER GİRİŞİMCİ KADIN

Çin Hanlığı ile Mete Han yönetimindeki Büyük Hun İmparatorluğu arasında M.Ö. 197 yılındaki büyük barış antlaşması Mete Han’ın hatunu Şima tarafından (Çinliler tarafından gönderilen çok yüklü hediyelerin de etkisi ile) hazırlandıktan sonra anlaşma koşullarının kabulüne Mete Han’ın ikna edilmesi ile imzalanmış olduğu birçok kaynakta ileri sürülmektedir. Çin kaynaklarında yer alan bilgilere göre ise Chou iktidarının zayıflaması sürecinde ortaya 14 derebeylik arasından giderek kuvvetlenen Ch hanedanına karşı birleşen 5 Çin krallığı ile Hun (Hiungnu) Birliği arasındaki ilk büyük barış anlaşması M.Ö. 318 yılında yapılmıştır.

Hunlar döneminden itibaren kadın-erkek ayrımı yapılmamış, kadın erkeğin tamamlayıcısı olarak kabul edilmiştir. Kağanın emirnameleri sadece “Hakan buyuruyor ki” ifadesiyle başlamışsa geçerli kabul edilmezdi. Yabancı devletlerin elçileri sadece hakanın huzuruna çıkmazlardı. Elçilerin kabulü esnasında hatunun da hakanla beraber olması gerekirdi. Başka bir söylenecede ise Ay Sabak isimli kahraman kadın yaşadığı toplumda o kadar iyi tanınmaktadır ki babası kendisini onun adıyla “Ay Sabak’ın atası Ak Salğın” olarak tanıtmaktadır.

Kadınların özelliği sadece yemek yapmak, çocuğa bakmak gibi aile işleri değil, aynı zamanda ailesinin var olma yolundaki mücadelesidir. Kadınlar bir erkekle at yarıştırabilecek ve güreşebilecek hünere ve güce sahiptirler.

Sonuç olarak binlerce yıllık kültürümüzde kadın toplumsal olarak günlük ekososyopolitik yaşamda aldığı yere uygun olarak konumlanmaktadır. Daha gerilere gitmeksizin iki bin beş yüz yıl önce günümüze ulaşan zengin kaynaklardan hareket edildiğinde Asya ve Avrupa topraklarında kadının tanrıçalıkta, yöneticiliğe, savaşçılığa kadar kendisinin üretim, yönetim ve bölüşüm süreçlerinde nasıl yer alabildiği, aktif roller üstlendiği çok açık görülebilmektedir. Dolayısı ile binlerce yıllık göstergelerin bilimsel ve tarihsel yorumundan hareket edildiğinde kadının kendisinde oluşan görev ve sorumluluk bilinci ile ev kurduğu, savaştığı, güreştiği yönettiği ve zengin üretkenliği ile uygun olan rolünü üstlenerek oynadığı görülmektedir. Gerek çok uzak efsaneler, mitler ve kahramanlıklar tarihindeki kadına gerek ise yakın geçmişteki Osmanlı Hanedanlık yönetimlerinde küresel roller ve sorumluluklar üstlenen Hürrem’lerin, Kösem’lerin çok sayıda padişahın resmi hükümdarlığı süreçlerinde nasıl aktif roller oynadıkları kadının bugünkü ve yarınki yerini tereddütte yer bırakmaksızın göstermektedir.

Kaynaklar:

Bars, M. E. Ak Kağan Destanında Kadın Tipi, http://www.tekedergisi.com/ Makaleler/ 1137154739 _6bars.pdf

Erbil Deniz, Türk Mitolojisinde Tanrıçalar, www.Eksion.net, http://eksion.net/turk-mitolojisi-ve-tanricalar.html

KAYA, Muharrem. (2002). Türk Halk Anlatılarında Kadın. Toplumbilim, 15, 49-54.

İbn-i Fadlan, çev. Lütfi Doğan, http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/1691/18028.pdf.

İbn Fazlan, çev. Ramazan Şeşen, http://endandik.blogspot.com.tr/2011/10/ibn-fazlan-seyahatnamesi.html.

Eksion.net, http://eksion.net/turk-mitolojisi-ve-tanricalar.html

Erkan Kaya, http://erkankaya82.tr.gg/Asya-Hun-Devleti.htm

Wikipedia, https://tr.wikipedia.org/wiki/Y%C3%BCe%C3%A7iler

Travian Forum, http://forum.travian.com.tr/showthread.php?t=10461

Nazan Sara Satana, http://blog.milliyet.com.tr/turk-dunyasinda-kadin-hakan-lar-ve-hatun-lar/Blog/?BlogNo=382437

Metin Üskes, http://blog.milliyet.com.tr/mete-han-in-fedekar-hanimlari—-/Blog/?BlogNo=74676

Mete, https://tr.wikipedia.org/wiki/Mete

Avni Özgürel, http://www.radikal.com.tr/yorum/dunden-bugune-kadinlarin-hak-kavgasi-1008648/

Yavuz TANYERİ, http://www.bilgicik.com/yazi/turkun-ulu-atasi-oguz-kagan-tanrikut-mete-han-2/

Ancient World History, http://earlyworldhistory.blogspot.com.tr/2012/03/maotun-xiongnu-leader.html

Hun Devlet ve Uygarlıkları, http://www.sosyalbilge.com/index.php/genel-tuerk-tarihi/hun-devlet-ve-uygarlklar

Arslan Ural Karabağlı, http://onedio.com/haber/14-maddede-eskiden-devlet-yonetirken-bugun-evine-hapsedilmeye-calisilan-turk-kadini-436481

Ahmet Gündüz, http://www.jasstudies.com/Makaleler/2239912_g%C3%BCnd%C3%BCzahmet_129-148_5-5_T.pdf

 

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ